रामेछाप– कुनै ठाउँमा पुग्नु र त्यहाँको जिम्मेवारी पूरा गरेर बिदा हुनु सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया हो । तर, त्यो अवधिमा बनाएका सम्बन्ध, भोगेका अनुभव र संस्थामा छाडेर जाने उपलब्धिले एउटा कार्यकाललाई अर्थपूर्ण बनाउँछन् । सुनापती गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सुरेश कुमार श्रेष्ठका लागि पनि सुनापतीको बसाइ यस्तै अनुभवले भरिएको रह्यो । रामेछापको सुनापति गाउँपालिकाबाट सिन्धुलीको फिक्कल गाउँपालिकामा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतकै रुपमा सरुवा भएका श्रेष्ठलाई सुनापति गाउँपालिकाले शुक्रबार अपराह्न आयोजना गरेको फेरि भेटौला तथा स्वागत कार्यक्रममा गाउँपालिका अध्यक्ष ठुलोकान्छा तामाङ र उपाध्यक्ष गिता विष्ट सहित वडाध्यक्षहरू र गाउँपालिकाका कर्मचारीले बिदाईका हातहरु मिलाउँदै मायाको चिनो दिएपछि श्रेष्ठले अनुभव आदानप्रदानको भनाइमा दुई वर्षको अनुभव यसरी सुनाए ।
“तीता क्षणहरूलाई म वास्ता गर्दिनँ । सकेसम्म त्यस्ता क्षणलाई त्यहीँ बिर्सिदिन्छु । मेरो अनुभवमा तीताभन्दा मीठा अनुभव नै बढी छन् । तीतो अनुभवलाई पनि मीठो बनाउने बानी र व्यवहार अपनाउने प्रयास गर्छु ।”
उनको यो भनाइले सुनापती गाउँपालिकामा बिताएको समयप्रतिको दृष्टिकोण मात्र झल्काउँदैन, कर्मचारी र जनप्रतिनिधिबिचको सम्बन्धलाई कसरी बुझ्नुपर्छ भन्ने सन्देश पनि दिन्छ । २०८१ साल असोज ९ गते बेलुका श्रेष्ठलाई सुनापती गाउँपालिकामा स्वागत गरिएको थियो । त्यति बेला उनले औपचारिक रूपमा सरुवा भएर रमाना लिइसकेका थिएनन् । तर, गाउँपालिकालाई प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतको आवश्यकता भएकाले गाउँपालिका नेतृत्वको आग्रहमा उनी हतारमै सुनापती पुगेका थिए । राति नै सहकर्मीहरूबिच स्वागत कार्यक्रम भयो र त्यसको भोलिपल्ट औपचारिक रूपमा गाउँपालिकामा हाजिर भए ।
सुनापतीमा उनको कार्यकाल सुरु भएको केही समयमै प्राकृतिक विपद्ले ठूलो क्षति पुर्यायो । रोशी खोलाको बाढीले सडकमा क्षति पुर्याएपछि आवतजावत कठिन बन्यो । उनले सुनापतीमा रहँदा त्यही क्षतिग्रस्त सडक हुँदै पटकपटक यात्रा गर्नुपरेको अनुभव सुनाए । सुरुवाती दिनमा देखिएको कठिन अवस्थाबाट अहिले गाउँपालिकाको विकास निर्माण र प्रशासनिक काममा केही सुधार आएको उनको मूल्यांकन छ ।
सुशासन र पारदर्शितालाई प्राथमिकता
श्रेष्ठले आफ्नो कार्यकालमा आर्थिक प्रशासनलाई पारदर्शी बनाउने, बेरुजु न्यूनीकरण गर्ने र सेवा प्रवाहलाई व्यवस्थित बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताए । गाउँपालिकाले असल अभ्यासका क्षेत्रमा जिल्लामै प्रथम भएर पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेको उनले उल्लेख गरे । आर्थिक वर्ष २०८१÷८२ को बेरुजुसम्बन्धी अन्तिम प्रतिवेदनमा बेरुजु देखिए पनि त्यसलाई फछ्र्योट गरेर शून्यमा झारिएको उनको दाबी छ । यसलाई उनले प्रशासनिक क्षमता अभिवृद्धि र सुशासन प्रवद्र्धनको उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरे । उनका अनुसार यस्ता उपलब्धि कुनै एक कर्मचारीको प्रयासबाट मात्र सम्भव हुँदैनन् । जनप्रतिनिधि र कर्मचारीबीचको सहकार्य, एकअर्काप्रतिको विश्वास र समस्या पर्दा मिलेर समाधान खोज्ने अभ्यासले गाउँपालिकालाई अघि बढाउन मद्दत गरेको छ ।
“कर्मचारी र जनप्रतिनिधिबीच राम्रो समन्वय भयो । हामीलाई अप्ठ्यारो पर्दा जनप्रतिनिधिसँग सहयोग माग्यौँ, उहाँहरूले सहयोग गर्नुभयो । हामीले पनि आफ्नो क्षमता र समयले भ्याएसम्म समन्वय गरेर समस्याहरू समाधान गर्दै सेवा प्रवाह गर्यौँ,” श्रेष्ठले आफ्नो अनुभव सुनाए ।
उनले नयाँ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत र कर्मचारीलाई पनि यही सहकार्यको संस्कार कायम राख्न आग्रह गरे । प्रशासनिक र राजनीतिक नेतृत्वबीच विवाद नभई समझदारी कायम हुनु स्थानीय तहको सफलताको महत्त्वपूर्ण आधार भएको उनको बुझाइ छ ।
‘नागरिकलाई हुँदैन मात्रै नभन्नुहोस्’
श्रेष्ठको अनुभवमा सरकारी सेवामा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष नागरिकसँग गरिने व्यवहार हो । नागरिकले कुनै काम लिएर कार्यालयमा आउँदा केही काम विभिन्न कारणले गर्न नसकिने किसिमका हुने र त्यस्ता कामलाई कर्मचारीले सीधै ‘हुँदैन’ भन्नुभन्दा किन हुँदैन भन्ने कुरा बुझाउन सक्नुपर्ने उनको भनाइ छ । “हाम्रो कर्तव्य भनेको नागरिकलाई सेवा दिने हो । गाँठो फुकाउन मिल्छ भने फुकाइदिनुपर्छ । मिल्दैन भने पनि यो कारणले हुँदैन भनेर स्पष्ट पार्नुपर्छ । खाली ‘हुँदैन’ मात्रै भनियो भने नागरिकले आफ्नो काम किन भएन भन्ने जवाफ पाउँदैन,” उनले भने ।
कानुनी सीमाभित्र रहेर नागरिकलाई सहज सेवा दिनु कर्मचारीको जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै उनले निर्णय गर्न डराउने प्रवृत्तिले सेवा प्रवाह प्रभावित हुन सक्ने बताए । नागरिकलाई सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्ने, उनीहरूको समस्या सुन्ने र सम्भव भएसम्म समाधान खोज्ने संस्कार स्थानीय तहमा अझ महत्त्वपूर्ण हुने उनको धारणा छ । उनले स्थानीय तहका कर्मचारी प्रत्यक्ष रूपमा नागरिकसँग जोडिने भएकाले उनीहरूको व्यवहारले सरकारप्रतिको धारणा निर्माण गर्ने बताए । माथिल्ला तहका सरकारी कार्यालयको तुलनामा स्थानीय तहमा नागरिकसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क र सेवा प्रदान गर्ने अवसर बढी हुने भएकाले त्यसलाई सदुपयोग गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । श्रेष्ठले जनप्रतिनिधि र कर्मचारीबीच दुईपक्षीय जवाफदेहिता आवश्यक रहेको पनि औँल्याए । कार्यालयमा हुने कार्यक्रम तथा गतिविधिबारे जनप्रतिनिधिलाई जानकारी गराउने, आवश्यकताअनुसार सहभागी गराउने र प्रशासनिक निर्णय गर्दा सम्बन्धित पक्षसँग समन्वय गर्ने हो भने कामप्रति सबैको अपनत्व बढ्ने उनले बताए ।
विकास निर्माणमा समन्वय र सहकार्य
सुनापति गाउँपालिकामा प्रत्येक आर्थिक वर्षको लागि तयार हुने नीति तथा कार्यक्रम र बजेटको सिममा रहेर गाउँपालिका भित्रका नागरिकको माग अनुसार तयार भएका विकासका योजनालाई पनि आफ्नो कार्यकालमा पुरा गरेको भनाइ उनले राखे । उनले नागरिकका आवश्यकता र प्राथमिकतालाई मुख्य आधार बनाएर तयार गरिएका योजना र विकास निर्माणको कामलाई पारदर्शी र गुणस्तरीय बनाउन गाउँपालिका सफल भएको बताउँदै आगामी दिनमा पनि त्यस्ता कार्यलाई निरन्तरता दिनु पर्नेमा जोड दिए । विकास निर्माणमा स्थानीय नागरिक, जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र सरोकारवालाहरुबीचमा समन्वय र सहकार्य गर्न सके धेरै नतिजा निकाल्न सकिने उनेको अनुभव छ ।
बालमैत्री घोषणा र पर्यटन महोत्सव मुख्य लक्ष्य
सुनापती गाउँपालिकाले आगामी दिनमा अघि बढाउनुपर्ने योजनाबारे चर्चा गर्दै श्रेष्ठले बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा र पर्यटन महोत्सवलाई महत्त्वपूर्ण लक्ष्यका रूपमा प्रस्तुत गरे । उनले गाउँपालिकाले वडा नं. ४ लाई कात्तिक १७ गते, अन्य वडालाई मङ्सिर २ गते र समग्र गाउँपालिकालाई मङ्सिर २६ गते बालमैत्री घोषणा गर्ने लक्ष्य निर्धारण गरेको बताउँदै निर्धारित समयमा घोषणा सम्पन्न गर्न कर्मचारी र जनप्रतिनिधिबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक रहेको भनाइ राखे । त्यस्तै, सुनापती डाँडामा निर्माण गरिएका १०८ लहरे माने र शिवमूर्तिलाई पर्यटन विकासको सम्भावनासँग जोड्दै उनले यसको राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रचारप्रसार गर्नुपर्ने बताए । बौद्ध र हिन्दु धर्मबीचको धार्मिक सहिष्णुता झल्काउने यी संरचनालाई व्यवस्थित रूपमा प्रवद्र्धन गर्न सके सुनापतीलाई धार्मिक पर्यटनको आकर्षक गन्तव्य बनाउन सकिने उनको विश्वास छ ।
गाउँपालिकाले मङ्सिर २५ गतेदेखि पर्यटन महोत्सव आयोजना गर्ने लक्ष्य लिएको उल्लेख गर्दै श्रेष्ठले महोत्सवले सुनापतीको पहिचान विस्तार गर्न र स्थानीय नागरिकका लागि आयआर्जनका अवसर सिर्जना गर्न सहयोग पुग्ने बताए । यसका लागि गठित समितिहरूलाई सक्रिय बनाएर जिम्मेवारीअनुसार काम गर्न उनले आग्रह गरे ।
जिल्लाको अपनत्व, जहाँ गए पनि आफ्नै ठाउँ
रामेछाप जिल्लाकै बासिन्दा भएका कारण जिल्लाका कुनै पनि स्थानीय तहले प्रगति गर्दा आफूलाई खुसी लाग्ने श्रेष्ठले बताए । तर, कर्मचारीले आफ्नो गृहजिल्लामा मात्र होइन, जहाँ जिम्मेवारी पाउँछन् त्यही ठाउँलाई आफ्नै ठानेर काम गर्नुपर्ने उनको धारणा छ । शिक्षकका रूपमा काम गर्दाको अनुभव स्मरण गर्दै उनले विद्यार्थीसँग र अभिभावकसँग प्रत्यक्ष जोडिएर काम गर्दा प्राप्त हुने सन्तुष्टि सरकारी सेवामा पनि नागरिकलाई राम्रो सेवा दिँदा अनुभव गर्न सकिने बताए । नागरिकको समस्या समाधान गर्न पाउँदा प्राप्त हुने खुसी नै सार्वजनिक सेवाको महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको उनले उल्लेख गरे ।
आफ्नो कार्यकालमा कर्मचारीहरूलाई निर्देशन दिने क्रममा कहिलेकाहीँ कडा व्यवहार भएको हुन सक्ने स्वीकार गर्दै श्रेष्ठले त्यसबाट कसैको चित्त दुखेको भए बिर्सिदिन आग्रह गरे । आफूले तीता क्षणलाई बिर्सिएर मीठा अनुभवलाई साथमा राख्ने गरेको बताउँदै उनले सुनापती गाउँपालिका तिता अनुभवलाई यतै छोड्ने, राम्रा र मिठा अनुभवलाई आगामी कार्यस्थलमा प्रयोग गर्ने भनाइ राखे ।
उनले नवनियुक्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतसहित सम्पूर्ण कर्मचारीलाई नागरिकमैत्री सेवा प्रवाह, पारदर्शिता र सहकार्यलाई निरन्तरता दिन आग्रह गर्दै सुनापती गाउँपालिकाको विकास र सुशासनका लागि सबै पक्ष मिलेर अघि बढ्नुपर्ने सन्देश दिए । श्रेष्ठका लागि सुनापतीको कार्यकाल एउटा जिम्मेवारी पूरा गरेर अर्को ठाउँ जाने प्रशासनिक प्रक्रियामा मात्र सीमित छैन । यो सहकार्यबाट उपलब्धि हासिल गर्न सकिन्छ, नागरिकलाई राम्रो सेवा दिनु नै सार्वजनिक सेवाको वास्तविक सन्तुष्टि हो र तीता अनुभवभन्दा सकारात्मक सम्बन्धलाई महत्त्व दिनुपर्छ भन्ने अनुभव बोकेर बिदा हुने अवसर पनि उनले प्राप्त गरेका छन् ।
