दुर्गा भुजेल
“प्राप्त अधिकारको रक्षा आजको आबस्यकता ,पहिचान सहितको समाबेशी र न्यायपुर्ण नेपालमा हाम्रो साझा प्रतिबद्धता” आज ३२औँ विश्व आदिवासी दिवस । विश्वभरका आदिवासी जनजाति समुदायले आफ्नो पहिचान, अधिकार, भाषा, संस्कृति, परम्परा र अस्तित्वको सम्मानका लागि आवाज उठाउने महत्वपूर्ण दिन हो । नेपालजस्तो बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक मुलुकमा यो दिवसको महत्व अझ विशेष छ । आदिवासी जनजाति समुदाय केवल एउटा जातीय समूह होइन, उनीहरू नेपालको इतिहास, सभ्यता, संस्कृति र सामाजिक विविधताका महत्वपूर्ण संवाहक हुन् । पुस्तौँदेखि संरक्षण गर्दै आएका भाषा, कला, संस्कार, संस्कृति, लोकज्ञान, परम्परा र जीवनशैली नेपालको अमूल्य सम्पत्ति हुन् । तर आधुनिकताको तीव्र विकाससँगै धेरै आदिवासी जनजातिका मौलिक भाषा, संस्कृति र परम्परा संरक्षणको चुनौतीमा छन् । नयाँ पुस्ता आफ्नो मौलिक संस्कृति र भाषाबाट क्रमशः टाढिँदै गएको अवस्था देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा आफ्नो पहिचानलाई केवल दिवसका दिन सम्झिने होइन, दैनिक जीवनमै संरक्षण र पुस्तान्तरण गर्न आवश्यक छ । आदिवासी जनजातिको अधिकार भनेको विशेष सुविधा माग्नु मात्र होइन, समान अवसर, सम्मानजनक सहभागिता र आफ्नो पहिचानसहित बाँच्न पाउने अधिकार हो । राज्यका नीति निर्माणदेखि शिक्षा, रोजगारी, आर्थिक विकास, सामाजिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा समान र अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न सकिए मात्र समावेशी लोकतन्त्र बलियो बन्न सक्छ ।
विश्व आदिवासी दिवसले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ- “विविधताको सम्मान, पहिचानको संरक्षण र समान अधिकार–समृद्ध राष्ट्र निर्माणको आधार ।” फरक भाषा, संस्कृति, भेषभूषा र परम्परा बोकेका समुदायबीच पारस्परिक सम्मान र सहअस्तित्व कायम गर्न सके मात्र समृद्ध र न्यायपूर्ण समाज निर्माण सम्भव हुन्छ । अब आदिवासी जनजातिको सवाललाई केवल नारामा सीमित राख्ने समय छैन । अधिकारसँगै शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, उद्यमशीलता, आर्थिक आत्मनिर्भरता र राजनीतिक सहभागिताका अवसर विस्तार गर्न आवश्यक छ । त्यसका लागि राज्य, राजनीतिक दल, सामाजिक संघसंस्था र स्वयं आदिवासी जनजाति समुदाय सबैको साझा भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैगरी, आफ्नो मौलिक भाषा, संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी समुदाय आफैँको पनि हो । नयाँ पुस्तालाई आफ्नो इतिहास र संस्कृतिसँग जोड्दै आधुनिक ज्ञान र प्रविधिसँग अगाडि बढाउन सके पहिचान र विकासबीच सुन्दर सन्तुलन कायम गर्न सकिन्छ ।
३२ औँ विश्व आदिवासी दिवस केवल उत्सव मनाउने दिन मात्र होइन; यो विगत सम्झिने, वर्तमानको समीक्षा गर्ने र भविष्यका लागि नयाँ संकल्प गर्ने दिन हो । पहिचानको सम्मान होस्, अधिकारको सुनिश्चितता होस्, अवसरमा समानता होस् र हरेक समुदायको अस्तित्व सुरक्षित रहोस्—यही नै विश्व आदिवासी दिवसको वास्तविक भावना हो । सम्पूर्ण आदिवासी जनजाति समुदायमा ३२औँ विश्व आदिवासी दिवसको हार्दिक शुभकामना ।
(भुजेल, भुजेल समाज सेवा समितिको केन्द्रीय सचिव हुन)
